Handmolen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In de Leumolen staat op de steenzolder een handmolen, een replica van molen uit 1650. Met behulp van de stok die op de hoekige stang onder de maalstenen wordt vastgezet, wordt de as rondgedraaid.

 

 

Oervorm

 

De molen kent een lange geschiedenis. Een 10.000 jaar geleden maakten granen een steeds groter deel uit van het voedselpakket van de jagende en verzamelende mens en op een gegeven moment is de tweebener akkerbouw gaan toepassen om deze vorm van voedselvoorziening beter in de hand te hebben.

 

Met deze nieuwe ontwikkeling kwam er ook de behoefte aan gereedschap om het harde graan geschikter te maken voor consumptie. Een 5000 jaar voor Chr. werd er al van maalstenen gebruik gemaakt. Het gereedschap bestond uit een platte of enigszins holle steen als ligger en een ronde of ovaalronde handsteen als loper. De loper werd over het graan gerold of gewreven, het meel werd opgevangen op een huid of later een mat of een doek.

 

Dit gereedschap is wereldwijd verbreid en wordt nog steeds gebruikt in afgelegen gebieden. Grutten zijn gebroken graankorrels, de dagelijkse behoefte van een huishouden van 10 personen in die tijd wordt op ongeveer 5kg geschat. Het malen van graan tot 5 kg grutten met dit type handmolen vraagt een 3 uur tijd.

 

 

 

††††††††††††† ††

 

†††††††††††††† Handmolen in museum de Tienschuur in Weert

 

 

 

†† ††††††

 

Voorbeelden wereldwijd (Illustraties: internet)

 

 

 

Innovatie

 

De mens zou de mens niet zijn als de vinding niet verder uitgebouwd zou worden. Op grond van vorm is de volgende ontwikkeling te schetsen: De loper, en daarmee het maaloppervlak, werd vergroot. Om de steen te kunnen hanteren werd aan de rand een handvat gemonteerd, zo werd een roterende maalsteen verkregen. In het midden van de steen werd een gat geboord om het graan toe te kunnen voeren: het kropgat was geboren.

 

 

††††††††††† †††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††

 

†††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††† Handmolen in een bezoekerscentrum te Kilfenora, west-Ierland

 

 

Molenstenen

 

In een volgend stadium wordt de loper ongeveer even groot als de ligger. Door het kropgat wordt een as gestoken om de loper op zijn plaats te houden. Een voorziening om het meel op te vangen kan toegevoegd zijn in de vorm van een kuip rondom de maalstenen of een afvoergoot in de ligger.

 

†††††††††††††† †††††††††††††††††††††††

 

 ††††††††††††††††††††††††††††††††† Voorbeelden uit resp. Egypte, Estland en de VS (illustraties: internet)

 

 

 

†††††††††††††††††††††††††††††††††

 

††††††††††††††††††††††††††††††††††† Palestina (illustratie: internet)

 

 

 

 

Handmolen te Bac Ha, Vietnam 2007; de trechter is in de loper verwerkt

 

 

 

††††††††††††††††††††††

 

†††††††††††††††††††††††† Een dorpsmolen in Laos, 2009

 

 

 

††††††††† †††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††

†††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††

illustratie Wiek en Rad, 1984 

 

Een handmolen tot in de 16e eeuw in gebruik in Limburg. De molentjes werden na de middeleeuwen vaak als mosterdmolen gebruikt.

 

Aandrijving

 

Bij grotere maalstenen werden trekdieren ingezet om de loper rond te draaien, zo ontstond de rosmolen. Een 200 jaar voor Chr. verschenen in Egypte water-aangedreven molens (met horizontaal draaiend rad) en al snel daarna in het hele Mediterrane gebied. Men vermoedt dat de vinding van het waterrad overgenomen is uit west-AnatoliŽ, waar het idee opgedaan zou zijn van de Perzen die het op hun beurt uit China gekopiŽerd hadden.

 

 

†††††††††††††††††††††††††††

 

††††††††††††††††††††††††††††††††††††† uit een krant van 10 juli 1869

 

 

 

Maar de handmolen is nog lang in gebruik gebleven, in de Tweede Wereldoorlog was er zelfs een opleving: met handmolentjes werd per keer voor ťťn brood graan tot meel vermalen.

 

 

 

 

Molentje dat aangedreven werd via een riem (collectie Leumolen)

 

 

 

 

 

††††††††††††††††††††††††††††††

 

 

 

 


 

 

Site Leumolen